Franchise ile Karıştırılan Kavramlar

Franchise birçok yönden diğer ticari sözleşmelerle yakından ilgilidir. Bu nedenle de birçok kavramla karıştırılmaktadır. Franchising’de taraflar sıkı bir ilişki içinde ve yükümlülükleri de fazladır. Bu yönden franchising, bayilik, acentelik ve distribütörlük gibi kavramlarından daha kapsayıcıdır ve farklılıkları vardır. Fakat bu kavramlarla çokça karıştırılmaktadır. Franchising ve bu kavramların farklılıklarını inceleyelim.

• Franchising ve Bayilik

Franchising ve bayilik birbirinden farklı olsa da çok karıştırılan iki kavramdır. Bayilik sözlükte ‘’ Belirli maddeleri satma izni olan kimse, dükkân veya kuruluş’’ anlamına gelmektedir. Örneğin bir bakkal gaz bayiliğini satın alıp gaz tüplerini de satabilir. İstediği tabelaları da asabilmektedir. Bayilerden Royalty alınmamaktadır aksine kendisine kar bırakılmalıdır. Franchise alan ise markayı kullanmak için ana markaya belirli bir ücret ödemelidir. Ayrıca ana markaya cirosunun üzerinden belirli bir yüzde de ödemektedir. Franchise yatırımcılarına kullanacakları işletme A’dan Z’ye hazır biçimde verilmektedir. Ana markanın seçtiği belirli tasarımlar vardır ve tüm franchise işletmelerinde aynı tasarım kullanılmaktadır. Franchise’ı bu nedenle klonlama olarak da düşünebiliriz. Bayilik ise istediği tasarımda veya konseptte olabilir. Örnek verdiğim gibi bir bakkal gaz bayiliği satın alıp gaz tüpleri satabilir. Fakat bir franchise işletmesi kafasına göre hizmet veya mal satamaz.

• Franchising ve Acentelik

Türk Ticaret Kanun’una göre acente, ‘’ticari mümessil (ticari temsilci), ticari vekil, satış memuru veya işletmenin çalışanı gibi, işletmeye bağlı bir hukuki konuma sahip olmaksızın, bir sözleşmeye dayanarak (acentelik sözleşmesi) belirli bir yer veya bölge içinde sürekli olarak ticari bir işletmeyi ilgilendiren sözleşmelere aracılık etmeyi veya bunları o tacir adına yapmayı meslek edinen kimseye denir’’ şeklinde tanımlamaktadır. Franchising gibi sürekli bir ilişkiye dayanır fakat fazla benzerliği yoktur. Acenteler işini sözleşmeyle başkasına devredebilir fakat franchise devredemez. Acenteler istedikleri şirketlerle anlaşma yapıp mal ve hizmetlerini satabilir fakat franchise alan ise sadece franchise verenin mal veya hizmetini satabilir. Bir başka fark ise acentelikte marka ve isim bulunmuyor, destek sadece mal ve bölge ile sınırlı kalıyor. Satış veya cirodan bedel ödemesi de bulunmamaktadır. Bu yönleriyle franchise şartlarının hiçbirini taşımıyor.

• Franchising ve Distribütörlük,

Distribütör, hukuken bağımsız, şirketin ürünlerini belirli bir bölgede kendi adına alıp, şirketin imajını koruyarak standartları sürdürerek, belirli düzeyde stok bulundurup toptancı veya perakendecilere satan aracıdır. İmalatçı şirketten aldığı ürünleri, yaptığı masrafları ve karı ekleyerek satar. Distribütör, ürünleri kendi hesabına satın alır ve imalatçının yetkili distribütörü olarak kendi adına satar. Franchising ile karşılaştırıldığında franchise veren şirketin, franchise alan şirket üzerindeki kısıtlamaları daha fazladır. Distribütör tedarikçi şirkete kullanım bedeli ödemez. Tedarikçinin karı, imal ettiği ve distribütöre sattığı malların fiyat farkından oluşur.